Sau 6 năm theo đuổi ngành học Quản trị kinh doanh của một trường đại học Virginia danh tiếng tại Mỹ, Phan Ngọc Minh về làm Giám đốc điều hành cho một công ty xuất khẩu đồ mỹ nghệ với mức lương 2.000 USD/tháng và rồi từ bỏ công việc đem lại hàng nghìn USD đó để tạo dựng sự nghiệp riêng cho mình bằng cách lập một công ty chuyên... dán giấy vụn.
Với một nền tảng vững chắc về quản trị kinh doanh, sau một thời gian làm việc tại công ty xuất khẩu mỹ nghệ, Minh đã nhanh chóng nhận thấy các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam dù rất được khách nước ngoài ưa chuộng nhưng lại thiếu tính cạnh tranh cao do không có nhiều mẫu mã thiết kế như Thái Lan hay Trung Quốc.
Tiếp đó là những đêm miệt mài ngồi bên máy vi tính “lướt” mạng Internet, tìm hiểu thị trường, những tháng ngày lang thang trong những làng nghề thủ công truyền thống để tìm câu trả lời. Và một thông tin nghiên cứu cho biết người Anh dùng tới 54 thiệp chúc mừng trong 1 năm, giá trị thị trường thiệp của đất nước này lên đến 3 tỷ USD/năm đã “gỡ rối” cho chàng trai trẻ này khi anh quyết định sản xuất mặt hàng thiệp chúc mừng để xuất khẩu ra nước ngoài bởi “trong nước chưa có công ty nào sản xuất thiệp để xuất khẩu chuyên nghiệp cả”.
2.000 email và 1 đơn đặt hàng
Minh nhớ lại: “Thật khó mà diễn tả cảm giác khi mỗi tháng đang nhận được khoản lương vài ngàn USD, thay vào đó bạn phải bỏ ra chừng ấy tiền cho sản phẩm trong khi cả năm trời cứ lỗ dài dài. Bạn sẽ thấy quãng thời gian đó dài dằng dặc khi chỉ thấy tiền ra chứ không thấy tiền vào.
Lúc mới bắt đầu làm, tôi không thể nào tưởng tượng ra những sản phẩm như thế này, cứ mò mẫm mà tiến. Giống như khi đang đi trên một con đường hầm, không nhìn thấy bất kỳ thứ ánh sáng nào nhưng vẫn phải tin rằng cứ đi thì sẽ nhìn thấy ánh sáng”.
Đi cùng Minh trên “con đường hầm” đó có một người bạn họa sỹ đảm nhận phần thiết kế mẫu, vài người thợ thủ công khéo tay. Tất cả cùng lao vào hì hục cắt, vẽ, dán để cho ra đời những mẫu thiệp đầu tiên khá đơn giản với những hình vẽ, bức tranh ngộ nghĩnh mang thương hiệu Sun&Moon (Nhật Nguyệt).
Sản phẩm đầu tay đã có, trong vòng 3 tháng, Minh dò tìm tất cả các công ty kinh doanh thiệp trên thế giới thông qua mạng Internet. 2.000 email đã được gửi đi chào hàng, nhưng chỉ có 30 công ty phản hồi, 3 trong số đó yêu cầu Minh cho xem mẫu thiệp để rồi cuối cùng còn lại 1 đơn đặt hàng đầu tiên với giá trị 1.000 USD.
Giá trị không lớn nhưng nó cũng là một sự khích lệ Minh cùng những người đồng hành bước tiếp con đường đã chọn. Đó cũng là lúc Minh nhớ về một bức tranh của Chúa Jesus được tạo ra hoàn toàn từ các vụn giấy cuộn lại được trưng bày trong một bảo tàng ở NewYork, đó là sản phẩm tiêu biểu của nghệ thuật cuốn giấy vốn đã “thất truyền” ở châu Âu.
“Tại sao không sử dụng những cuộn giấy vụn để trang trí cho các tấm thiệp?”, câu hỏi xuất hiện trong đầu Minh để rồi trở thành lời giải hoàn hảo cho những tấm thiệp làm bằng vụn giấy cuộn đầu tiên.
Minh tự tin: “Nếu như thiếu mẫu mã, kiểu dáng mới đang là căn bệnh trầm kha của ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam thì sản phẩm ghép từ giấy cuộn của chúng tôi hoàn toàn tự tin vì chất liệu mới, những mẫu mã của chúng tôi dễ dàng được thị trường nước ngoài chấp nhận.
Hơn nữa, nghệ thuật cuốn giấy vụn vừa độc đáo lại vừa tận dụng được sự khéo léo của người Việt, giá thành sản xuất tại Việt Nam rẻ hơn rất nhiều so với các nước khác”.
Và những sản phẩm đầu tiên của Sun&Moon đã trình làng từ một góc nhỏ trong gian hàng triển lãm của một người bạn Minh. Những con búp bê gỗ dán giấy cuộn, những bức tranh ghép giấy, những chiếc hộp bọc giấy cuộn... lạ mắt đã thu hút khách tham quan ngay đến với gian hàng mà Minh bày hàng nhờ. Mỗi sản phẩm cũng đồng thời là một tác phẩm với vô số chi tiết. Một con giống nhỏ số chi tiết đã lên tới 100, một hộp trà thì 1.000 và một bức tranh treo tường thì phải lên tới 30.000 chi tiết.
Những lô hàng đầu tiên đã được xuất sang thị trường Anh, tiếp đó là Nhật, Mỹ, Đức, New Zealand, Australia... trong đó, có khách hàng của New Zealand đã đặt hàng độc quyền với Sun&Moon. Từ một công ty chuyên sản xuất thiệp bình thường, Minh đã định hướng chuyển gần như toàn bộ sang nghệ thuật cuộn giấy.
Tự tin trên đôi chân của chính mình
Không dừng lại ở việc trang trí giấy cuộn trên giấy mà Minh mạnh dạn dùng giấy cuộn để trang trí lên bề mặt chất liệu gỗ. Minh nói: “Theo khảo sát của cá nhân tôi, hiện chưa có một nước nào trang trí vụn giấy trên gỗ kể cả là quê hương của nghề thủ công này ở châu Âu”.
Và một lần nữa, Minh lại mày mò để tìm kiếm những giải pháp để khắc phục nhược điểm những loại giấy trang trí trên gỗ thường bị ẩm mốc. Để rồi sản phẩm hộp trà 9 ngăn của công ty lần lượt “ẵm’’ luôn giải đặc biệt cuộc thi Thiết kế Kiểu dáng sản phẩm thủ công mỹ nghệ Golden V do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phát động rồi tiếp đó là giải thưởng mẫu thiết kế đẹp G-Mark, giải thưởng lớn nhất trong ngành thiết kế của Nhật Bản. Sản phẩm này cùng quy trình sản xuất những mặt hàng thủ công từ vụn giấy đã được Minh đăng ký bản quyền ở Việt Nam.
Để tạo bản sắc riêng và không chạy theo thị trường, chàng giám đốc trẻ tuổi của Sun&Moon cũng từng từ chối những đơn đặt hàng lên đến hàng chục nghìn USD của Tập đoàn siêu thị khổng lồ Walmart chỉ với lý do không để đội ngũ thiết kế, công nhân quá tải.
Thế nhưng Minh lại ấp ủ dự án làm một khu trưng bày (show room) với diện tích 3.000-5.000 m2 với những bức trang giấy cuộn có kích thước khổng lồ 20mx4m có hàng triệu triệu chi tiết khác nhau để thu hút khách du lịch và xuất khẩu tại chỗ.
Quản lý 150 công nhân với năng lực sản xuất đáp ứng được những đơn đặt hàng có giá trị lên đến 60.000 USD/tháng, mức thu nhập của công nhân trung bình là 800.000 đồng/tháng... nhưng với Minh đây mới chỉ là một bước khởi đầu cho một kế hoạch dài hơi để đưa nghệ thuật làm tranh, sản phẩm thủ công từ giấy cuốn trở thành một nghề thủ công mới của Việt Nam sánh ngang với nghề cắt giấy của Trung Quốc cũng như gấp giấy của Nhật Bản.
(vneconomy)
Phan Ngọc Minh: Lập nghiệp từ giấy vụn
